Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
Strony WWWSerwery VPSDomenyHostingDarmowy Hosting CBA.pl

xx

Planetka Czerwonego Hrabiego

Niech mi wolno będzie przedstawić  PPS
                  
Edmund Bared
xxx

Polska Partia Socjalistyczna

 ccc
  cd. Powstanie Polskiej Partii Socjalistycznej          
  xxx                        
xxx

Już w miesiąc po zamachu CKW PPS w wydanej odezwie zaprotestował przeciwko projektowi nowej konstytucji a życzliwy dotąd Piłsudskiemu Ignacy Daszyński opublikował na łamach „ Robotnika ” dwa artykuły pod znamiennymi tytułami   „Ku wszechwładzy rządu ” i „ Argument bata ”. PPS rozpoczęła aktywną kampanię na rzecz nowych wyborów . 

Piłsudski zorganizował majówkę 1926 xxx
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
 

Wobec wahań jakie miał Ignacy Daszyński , w dniu 22 września 1926 roku na stanowisku Przewodniczącego CKW PPS zastąpił go Norbert Barlicki zdecydowanie przeciwny zamachowi majowemu. 

 
 

  Oczywiście wpływ postaci Piłsudskiego na PPS pozostał silny i jeszcze długo w jej szeregach rysowała się w działaniach partii dwunurtowość . W dniu 2 października 1926 roku Józef Piłsudski powołał do swego rządu Jędrzeja Moraczewskiego. Kierownictwo PPS zareagowało ostro wykluczając Moraczewskiego z partii.  Trzymając się pewnej chronologii w tym miejscy należy odnotować smutny fakt śmierci, socjalisty , demokraty, długoletniego przywódcy PPS i redaktora pisma „ Robotnik ” , przeciwnika autokratycznych zapędów Piłsudskiego Feliksa Perla. 
Zmarł on po ciężkiej chorobie w dniu 27 maja 1927 roku.

W atmosferze represji wobec PPS i innych partii opozycyjnych , ataków na system rządów demokratycznych a także towarzyszących temu nadużyć wyborczych odbyły się wybory parlamentarne . Układ sił po wyborach w  1928 roku był następujący:

 
  BBWR

122

             
  Polska Partia Socjalistyczna  

63

 

W wyborach do sejmu wzięło udział 78,3% obywateli. Najwięcej głosów oddano na obóz rządzący 25,1 %. PPS uzyskała 10 % głosów jako druga po BBWR partia, było to 1,5 mln głosów. Sejm chociaż nie miał mocy decydującej stał się poligonem walki z obozem rządzącym.  W samej PPS w październiku 1928 roku doszło do rozłamu polegającego na wystąpieniu z partii zwolenników Józefa Piłsudskiego. Do grona tego zaliczali się między innymi Rajmund Jaworowski ,Zygmunt Gardecki , Medard Downarowicz, Julian Smulikowski , Adam Szczypiorski, Zofia Praussowa. , Marian Malinowski , Emil Bobrowski , Józef Binaszkiewcz. 

 
  PSL -Wyzwolenie

40

   
  Związek Ludowo - Narodowy

37

   
  Klub Ukraińsko - Białoruski

30

   
  Polskie Stronnictwo Ludowe - Piast

21

   
  Chrześcijańska Demokracja

19

   
  Klub Niemiecki

19

   
  Drobne ugrupowania i bezpartyjni

14

   
  Klub Żydowski

13

   
  Radykałowie Ukraińscy

8

   
  Frakcja Komunistyczna

7

   
  Sel - Rob

6

   
  Białoruski Klub Robot.- Chłopski

5

   
  Ogółem

444

   
                 
 

Był to pewien wstrząs dla partii ale dość korzystny. Partia szybko odbudowała uszkodzone struktury i stała się bardziej skonsolidowana, jednolita i zaktywizowana przeciwko polityce Józefa Piłsudskiego i jego obozu. Do partii powróciło wielu działaczy z Bolesławem Drobnerem na czele, którzy opuszczając PPS w latach 1921 i 1922 utworzyli Niezależną Socjalistyczną Partię Pracy ( NSPP ). PPS nawiązała ścisłą współpracę z partiami centrowymi. Nie oznaczało to odejścia od socjalistycznego programu a po prostu konsolidację w walce z obozem Piłsudskiego. 

  Rada naczelna PPS w 1929 roku  
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
   

Rada Naczelna PPS w 1929 roku

 
 

Współpraca ta doprowadziła do  utworzenia w 1929 roku Centrolewu występującego z programem zmuszenia rządzącej sanacji do przestrzegania przepisów demokratycznej konstytucji marcowej. PPS w dniu 1 listopada 1929 roku zwołała na stokach cytadeli wiec ku czci ofiar rewolucji 1905 – 1907. Przemawiał Norbert Barlicki , Bolesław Dubois i Adam Pragier. Bezpardonowo atakowano Piłsudskiego jako wroga demokracji. PPS przewagę uzyskali działacze radykalni do których zaliczali się : Norbert Barlicki , Herman Lieberman , Adam Ciołkosz , Adam Pragier , Bolesław Dubois , Mieczysław Mastek , Jan Kwapiński , Kazimierz Pużak , Jan Stańczyk , Adam Kuryłowicz , Wilhelm Topinek , Zygmunt Zaremba , Zygmunt Żuławski. W dniu 29czerwca 1930 roku Centrolew zwołał do Krakowa Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu. Po wielu wydarzenia na forum sejmu i w obliczu kolejnych wyborów parlamentarnych pod zarzutem nawoływania do obalenia przemocą  rządu i objęcia władzy w państwie  w dniu 9 września 1930 roku aresztowano 19 posłów   w tym : Hermana Libermanna, Norberta Barlickiego , Stanisław Dubois , Mieczysława Mastka , Adama Pragiera i Adama Ciołkosza z Polskiej Partii Socjalistycznej. Aresztowanych  osadzono w więzieniu wojskowym w Brześciu nad Bugiem. Dręczono i fizycznie i psychicznie trzymając do zakończenia wyborów parlamentarnych po czym zwolniono za kaucją. W proteście przeciwko aresztowaniu posłów doszło do demonstracji które w wielu miastach zakończyły się krwawymi starciami z Policją i sanacyjnymi bojówkami. W tym samym czasie aresztowano Jana Kwapińskiego i około 140 innych znanych działaczy PPS , wśród nich Piotra Jagodzińskiego współorganizatora milicji PPS , którego oskarżono o przygotowywanie zamachu na Piłsudskiego. 

 W czasie przeprowadzonych w warunkach terroru wyborów parlamentarnych , polegających na aresztowaniu posłów i działaczy , unieważnieniu list wyborczych , konfiskacie prasy , ulotek  oraz naciskania na jawne głosowanie w dniu 16 listopada 1930 roku wybory parlamentarne wygrał administracyjnie wspierany BBWR. Wyniki kształtowały się następująco:

 
  BBWR

247

             
  Stronnictwo Narodowe

62

Bereza Kartuska

 
  Polska Partia Socjalistyczna

24

 
  Klub Ukraińsko - Białoruski

18

 
  Chrześcijańska Demokracja

15

 
  PSL - Wyzwolenie

15

 
  Polskie Stronnictwo Ludowe - Piast

10

 
  Klub Żydowski

6

 
  Klub Niemiecki

5

 
  Frakcja Komunistyczna

5

Po wyroku skazującym w procesie brzeskim mandaty poselskie utracili Norbert Barlicki , Herman Lieberman i Stanisław Dubois. Długoletni działacz Ignacy Daszyński wycofał się z życia politycznego. Ciosem była śmierć Hermana Diamanda. BBWR zdominowała Sejm.

 
  Radykałowie Ukraińscy

3

 
  Inni

1

 
  Ogółem

444

 
               
 

             Opozycja nie miała już żadnego wpływu na politykę rządu poza formalnymi protestami przeciwko jego działaniu. Terror objął też codzienne życie społeczne. Robotnicy stali się bardziej ulegli, gdyż z byle powodu zwalniano ich z pracy. Masowo zwalniano robotników
o poglądach lewicowych i komunistycznych. Kraj dotknął kryzys gospodarczy. Zmniejszyła się ilość formalnych członków PPS zarówno z tych powodów jaki i z prozaicznego : robotników i rosnącą liczbę bezrobotnych  nie było stać na płacenie składek.  Z  51 tysięcy członków w 1921 roku , ilość spadła do 30 tysięcy w 1931 i 12 tysięcy w 1933 roku .Niemniej PPS pozostała dużą partią robotniczą i najsilniejszą partią opozycyjną w miastach. Robotnicy rezygnując  z powyższych przyczyn z formalnej przynależności nie przerywali ideowego kontaktu z PPS. Ważną organizacją pomocniczą PPS była jej Milicja przemianowana w 1934 roku na Akcję Socjalistyczną ( AS ). Należeli do niej ludzie poniżej 30 lat zdolni do ochrony wieców i pochodów robotniczych , kolportowania ulotek i niekiedy rozbijania zebrań wrogich organizacji ). Działalnością AS kierowali między innymi Józef Dzięgielewski i Piotr Jagodziński. W marcu 1935 roku oddziały AS liczyły 400 członków i 50 instruktorów.

 
 

   W  dniach 2 do 4 lutego 1934 roku odbył się XXIII Kongres PPS.  Sprawozdanie z działalności PPS złożył Mieczysław  Niedziałkowski. W swej ocenie sytuacji politycznej w Europie dokonał podziału krajów na demokratyczne , faszystowskie i ewoluujące ku faszyzmowi. Do tej ostatniej grupy zaliczył Polskę. Na tym tle wskazał na zadanie oczekujące Polską Partię Socjalistyczną. Uczestnicy opowiadali się za koniecznością walki o rząd robotniczo – włościański a wśród bardziej radykalnych wystąpień pojawiała się teza, że walka o socjalizm przy użyciu środków parlamentarnych  nie daje w warunkach sanacyjnej dyktatury gwarancji osiągnięcia celu. W latach trzydziestych centralnym organem pozostawał nadal „ Robotnik” pod redakcją Mieczysława Niedziałkowskiego.  Jako pisma lokalne ukazywał się między innymi ,w Krakowie „ Naprzód ” będący kontynuacją  przed zjednoczeniowego pisma PPSD. W Lwowie ukazywał się „ Dziennik Ludowy ” , w Katowicach „ Gazeta Robotnicza” Wymienić jeszcze należy „ Tydzień Robotnika ” — organ rady Naczelnej PPS pod redakcją Zygmunta Zaremby , Tygodnik teoretyczny  „Pobudka ”. W latach 1936 — 1939  miesięcznik teoretyczny „ Światło ”. Pisma zagrożone były dużą ingerencją sanacyjnej cenzury. Poszczególne numery ukazywały się z białymi plamami po niedopuszczonych do druku artykułach lub były po prostu konfiskowane.

 
 

Pochód PPS 1 Maja 1934 w Warszawie

 

W kwietniu 1935 roku weszła w życie antydemokratyczna konstytucja czyniąca prezydenta odpowiedzialnego jedynie przed Bogiem i historią . Tego roku w maju zmarł Józef Piłsudski. Po śmierci Piłsudskiego polityka sanacyjna była kontynuowana a nawet wzmożono walkę z opozycją. Wybory w 1935 roku były polityczną farsą .Zbojkotowała je PPS i pozostałe partie opozycyjne. Wzięło w nich udział 46 % obywateli , pozostałe 54 % wybory zbojkotowało podobnie jak partie opozycyjne. Po raz pierwszy od 1919 roku Polska Partia Socjalistyczna stała się partią pozaparlamentarną.  W latach 1935 — 1936 krajem wstrząsnęła fala strajków i demonstracji robotniczych. W Łodzi miał miejsce w marcu 1936 roku strajk włókniarzy, W tym samym miesiącu strajk okupacyjny w fabryce „ Semperit ” w Krakowie i podjęte strajki solidarnościowe w innych zakładach Krakowa Zakończyły się policyjną pacyfikacją w czasie której zginęło  8 robotników a kilkudziesięciu zostało rannych. 

 
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
  Pochód PPS 1 maja 1934 w Warszawie  
 

Pogrzeb poległych robotników stał się przyczynkiem do demonstracji. Władza odpowiedziała represjami karnymi. We Lwowie w kwietniu 1936 roku policja zaatakowała demonstrantów . Według źródeł oficjalnych było 14 zabitych, 102 osoby zostały ranne.

 
 

W masowych wystąpieniach brała udział znaczna część członków PPS . Aktywni byli Norbert Barlicki i Stanisław Dubois. 
 
Jednak większość kierownictwo PPS starało się złagodzić konflikty wewnętrzne.  Doszło między innymi do rozwiązania  ( OM TUR ) Organizacji Młodzieżowej Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych  i ściślejszego powiązania z partią poprzez utworzenie bezpośrednio podporządkowanych wydziałów młodzieży i kół młodzieży PPS. Przyczyną był udział PPS-owskiej młodzieży w ostrych akcjach, między innymi w zdemolowaniu  w Warszawie ambasady włoskiej po  napaści Mussoliniego na Etiopię.

Szkoła letnia TUR w Zakopanem

 
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
 

 We wrześniu 1936 roku usunięto z partii Bolesława Drobnera, wobec którego równocześnie władze wszczęły postępowanie o podburzanie robotników do akcji antyrządowych. PPS starała się manifestację ograniczać do lokalnych strajków demonstracji solidarnościowych czy udziału w rocznicowych pochodach.

 
  Jóżef piłsudski - Girls  

W Europie rozpoczął się początek militarnej ekspansji faszyzmu. Walcząc o robotnicze sprawy PPS miała zakodowaną troskę o losy Polski na forum międzynarodowym. Wewnętrzny nieład  stawiał Polskę na pozycji przegranej. Dążyła do nawiązania kontaktu z rządem sanacji w obliczu tworzącej się sytuacji krytycznej wynikającej zewnętrznych zagrożeń , w szczególności przez Niemcy  hitlerowskie. Sanacja nie reagowała na pojednawcze gesty i jesienią 1937 roku znów doszło do gwałtowanego zaostrzenia stosunków między rządem a PPS.  Konflikt rozpoczął się przy próbie opanowania przez reżim Związku Nauczycielstwa Polskiego . Demonstrację protestujących pod Belwederem nauczycieli rozpędziła policja. Punkt kulminacyjny konfliktu stanowił sygnał w postaci plotki, że Obóz Zjednoczenia Narodowego ( OZON ) przygotowuje z dnia 25 na 26 października 1937 przy pomocy ONR – Falangi „ noc św. Bartłomieja  ” polegającą na fizycznej rozprawie z przeciwnikami politycznymi. 

 
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
 

Józef Piłsudski Girls - przedwojenna karykatura

   
 

Polska Partia Socjalistyczna  wspólnie z Komisją Centralną  Związków Zawodowych ( KCZZ ) odpowiedziała przygotowaniami do strajku powszechnego.

 
 

Kiedy jednak minął okres bezpośredniego zagrożenia PPS podjęła kolejne pojednawcze kroki. Młodzież PPS , reprezentanci TUR i Związku Robotniczych Stowarzyszeń Sportowych wzięli udział w defiladzie podczas obchodów 19 rocznicy uzyskania niepodległości. Dwa dni później  12- osobowa delegacja PPS , TUR i KCZZ z Tomaszem Arciszewskim , Mieczysławem Niedziałkowskim, Janem Kwapińskim , Kazimierzem Pużakiem i Zygmuntem Żuławskim udała się na Zamek by prezydentowi Mościckiemu złożyć memoriał o palących potrzebach kraju.

Hufiec czerwonych harcerzy i. Stefana Okrzei w Piotrkowie Trybunalskim

 
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
 

Hufiec czerwonych harcerzy im Stefana Okrzei w Piotrkowie Trybunalskim

 

W Memoriale wskazano na grożące z zewnątrz niebezpieczeństwa , domagano się zmiany polityki zagranicznej i wewnętrznej. Zwrócono uwagę na trudną sytuację mas robotniczych i pracowniczych oraz mieszkańców wsi. Domagano się rozwiązania Sejmu i senatu, nowych i uczciwych wyborów. Mościcki nie zgodził się jednak na żadne ustępstwa wobec opozycji. 

 
 

W  6 listopada 1938 roku odbyły się ostatnie wybory do Sejmu II Rzeczypospolitej. Także zbojkotowane przez opozycję w tym PPS . Wzięło w nich udział 67,1% uprawnionych do głosowania co sanacja przyjęła za sukces. Tezie tej zaprzeczyły jednak wybory samorządowe w dniu 18 grudnia 1938 roku. Po dobrej akcji propagandowej i w warunkach niezbyt silnej ingerencji administracji PPS odniosła duży sukces uzyskując w miastach powyżej 25 tysięcy mieszkańców około 27% głosów. W uzyskała PPS Warszawie – 27 %  mandatów , w Łodzi 49 % mandatów ,
w Krakowie – 33 % mandatów, w Gdyni – 39 % mandatów. Okazała się w miastach najsilniejszym konkurentem obozu sanacyjnego i obozu endecji. W Łodzi utworzono socjalistyczny magistrat z Janem Kwapińskim jako prezydentem miasta. W Krakowie wiceprezydentem został działacz PPS Antoni Pużak. PPS zdawała sobie sprawę z zagrożenia niepodległości Polski. Wystąpiła 1 kwietnia 1939 roku z inicjatywą rządu obrony narodowej. Postulat popierały inne partie opozycyjne. Sanacja jednak nie chciała z nikim dzielić władzy.

 
  Pismo PPS "Robotnik" z 2.09.39 wzywa do obrony kraju  

  Ostatnie posiedzenie Rady Naczelnej PPS odbyło się w dniu 18 czerwca 1939 roku. Poświęcone było sprawie obrony niepodległości , w tym  ponowieniu propozycji rządu obrony narodowej. Uznano też, że socjaliści a wraz z nimi masy pracujące Polski uważają obronę niepodległości za nakaz chwili i nie będą szczędzić ofiar gdy zajdzie potrzeba. PPS  aktywnie włączyła się do wszelkich działań przygotowujących obronę. Dla sprecyzowania zadań PPS w warunkach wojny powstał w pierwszych dniach wojny Zespół Socjalistycznych Organizacji Robotniczych. 

 
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
Pismo PPS "Robotnik" z 2.09.39 wzywa do obrony kraju    
 

Wobec zaskakujących wydarzeń nie odegrał on jednak większej roli. Do PPS wstąpiła grupa działaczy PPS dawna frakcja rewolucyjna z Rajmundem Jaworowskim. Błyskawicznie przesuwający się front szybko porozrywał sieci organizacyjne partii. Niemniej jej działacze aktywnie uczestniczyli w organizowaniu obrony. Szczególną rolę w obronie Warszawy odegrał Robotniczy Komitet Pomocy Społecznej powołany do opieki nad uchodźcami i współpracy z wojskiem. Rozwinął pomoc aprowizacyjną, wojskową , sanitarną i propagandową. Na jego czele stali: Zygmunt Zaremba , Mieczysław Niedziałkowski , Kazimierz Pużak , Wilhelm Topinek ,Adam Próchnik , Józef Dzięgielewski , Bolesław Dratwa i Piotr Gajewski . Działał zespół publicystyczny „ Robotnika ” Do 25 września tj. do chwili zburzenia drukarni było to jedyne systematycznie ukazujące się w Warszawie pismo. Akcją werbowania do Robotniczych Batalionów Obrony Warszawy kierował członek PPS kpt. Marian Kenig, a od strony politycznej Wydział Wojskowy PPS z Józefem Dzięgielewskim. W ciągu pięciu dni RBO osiągnęło stan  6 tysięcy ludzi. Dowództwo Obrony Warszawy odnosiło się początkowo do RBO
z rezerwą . jednakże w miarę strat ponoszonych przez wojsko część ochotników wcielono do regularnej armii a w ostatnich dniach funkcjonującą wtedy 5 tysięczną Robotniczą Brygadę Obrony Warszawy zamieniono w 13 Dywizję Piechoty.

      Wraz z klęską wrześniową  1939 roku rozpadła się struktura partii. Od samego początku okupacji istotną rolę zaczął odgrywać powstały we Francji ośrodek zagraniczny PPS pod nazwą Centralny Komitet Wykonawczy PPS za granicą , w okresie późniejszym zwany Komitetem Zagranicznym PPS. Na czele komitetu stanął przebywający we Francji od 1933 roku więzień brzeski, zdecydowany przeciwnik sanacji Herman Lieberman. Po klęsce Francji  CKW PPS za Granicą przeniósł się do Anglii. Organem  tego przedstawicielstwa był początkowo „ Robotnik we Francji „ a po przeniesieniu do Anglii „ Robotnik Polski w Wielkiej Brytanii „. Komitet reprezentował istniejące w przedwojennej PPS główne nurty ideologiczno – polityczne.  PPS wzięła udział w tworzeniu rządu generała Sikorskiego w którym Jan Stańczyk z PPS objął tekę ministra pracy. W grudniu 1939 roku utworzono Radę Narodową w której zasiedli Herman Lieberman i Tadeusz Tomaszewski zastąpiony później przez Adama Ciołkosza.

    Tymczasem w kraju po kapitulacji Warszawy rozkolportowano decyzję o rozwiązaniu PPS , podobnie jak uczyniły to inne stronnictwa. Nie oznaczało to jednak zaprzestania działalności socjalistów , wprost przeciwnie , rozpoczęto próby integracji w nowych okupacyjnych warunkach. Redaktor „ Robotnika „, współorganizator cywilnej obrony stolicy  Mieczysław Niedziałkowski związał się ze środowiskiem wojskowym i tworzeniem wojskowych struktur konspiracyjnych SZP a następnie ZWZ-AK. Działacze  Zygmunt Zaremba  i sekretarz generalny Kazimierz Pużak wzięli na siebie zadanie utworzenia konspiracyjnej partii socjalistycznej.
     W połowie października 1939 roku odbyło się zebraniu dające początek tworzeniu kadrowej partii o nazwie Wolność , Równość, Niepodległość ( WRN) na bazie aktywu i ośrodków działania PPS z pominięciem  osób o poglądach bardziej prawicowych lub skrajnie lewicowych . Ważna rolę dla formowania się WRN odegrała konferencja w dniu 19 listopada 1939 roku
w Helenowie pod Warszawą. Zatwierdzono Centralne Kierownictwo Ruchu (CKR) z Tomaszem Arciszewskim jako przewodniczącym i Kazimierzem Pużakiem jako sekretarzem. Przyjęto formułę konspiracyjnych pięcioosobowych struktur. Powołano Gwardię Ludową do celów bojowo – dywersyjnych i Milicję do samoobrony. Pierwsze struktury WRN powstały wśród warszawskich kolejarzy , pracowników gazowni i elektrowni a także zakładów przemysłowych Woli , Pragi i Żoliborza. Drugim ważnym ośrodkiem działalności WRN stał się Kraków. Początkowo istotną rolę odegrał tu przedwojenny sekretarz OKR PPS Józef Cyrankiewicz. Po jego aresztowaniu w kwietniu 1941 roku i osadzeniu w Oświęcimiu funkcję sekretarza WRN w Krakowie objął Stefan Rzeźnik.

 
 

W wojennej historii PPS niewątpliwie utrwalił się członek Komitetu Okręgowego krakowskiego WRN wybitny wieloletni  organizator ucieczek z oświęcimskiego obozu, który zginął w 1944 roku w czasie jednej z takich akcji w starciu
 z gestapo. WRN bardzo szybko objęła siatką organizacyjną  większe ośrodki. Powstawały one nie tylko na terenie generalnej Guberni ale i na terenach wcielonych do Rzeszy Niemieckiej , szczególnie w okręgu łódzkim. W 1942 roku WRN dysponowała 2 tysiącami „ piątek ”.  od chwili swego powstania głosiła hasło walki o niepodległość i integralność Polski w granicach do 1939 roku. Jak wrogów zewnętrznych wskazywała Niemcy i Związek Radziecki.

Członkowie organizacji bojowej PPS podczas powstania warszawskiego

 
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
 

Członkowie organizacji Bojowej PPS 
 na Żoliborzu podczas powstania warszawskiego

 
   
 

 Za model ustrojowy niepodległej Polski uznała demokrację parlamentarną zgodnie z założeniami swej przedwojennej polityki stopniowego i demokratycznego przejścia z kapitalizmu do socjalizmu. . jako głównego wewnętrznego przeciwnika wskazywała endecję uznając , że sanacja uległa rozpadowi. WRN przez okres okupacji utrzymywała aktywne kontakty z organizacjami wojskowymi i politycznymi zmierzającymi do uzyskania niepodległości przez Polskę. Nie wszyscy znani działacze PPS znaleźli się w szeregach WRN w tym Norbert Barlicki , Stanisław Dubois , Adam Próchnik , Mieczysław Niedziałkowski , Zygmunt Żuławski , Henryk Wachowicz. Podejmowali oni działania inną drogą . W roku 1940 hitlerowcy zamordowali Niedziałkowskiego i Barlickiego. Stanisława Dubois po aresztowaniu w 1940 roku zamordowano w 1942
w Oświęcimiu. W wyniku działań wymienionych bardziej radykalnie lewicowo nastawionych niż WRN  byłych PPS-owców powstała w dniu 1 września 1941 roku powstała organizacja Polscy Socjaliści. Integrowała ona różne grupy
i konfiguracje organizacyjne środowiska. Na czele stanął Adam Próchnik. Do jej kierownictwa należeli między innymi Edward Osóbka – Morawski , Leszek Raabe , Stanisław Chudoba , Piotr Gajewski i Henryk Wachowicz.  I Zjazd PS zobowiązał kierownictwo do rozmów zjednoczeniowych z WRN . Wobec istotnych sprzeczności jakie wystąpiły w rozmowach, które głównie prowadzili Adam Próchnik i Kazimierz Pużak. Zamiary oby stron były szczere ale różnice
w poglądach duże. Zaznaczyć należy , że był to okres okupacji i  największe różnice  przy warunkach połączeniowych z obu stron dotyczyły przede wszystkim kierunków polityki niepodległościowej. Pozostałe sprawy mieściły się
w tradycyjnej wielonurtowości PPS. Ostatecznie do porozumienia nie doszło
a Komitet Zagraniczny PPS ogłosił w dniu 19 stycznia 1942 roku uchwałę stwierdzającą, że jedynie WRN reprezentuje historyczną tradycję PPS i ruch socjalistyczny w kraju.  Dla ostatecznego osłabienia Polskich Socjalistów (PS ) istotne znaczenie miało przejście do WRN Wincentego Markowskiego i Leszka Raabe po zerwaniu przez ZSRR stosunków z rządem gen.Sikorskiego
w kwietniu 1943 roku. Przede wszystkim Markowski był znanym już od 1905 roku działaczem PPS i byłym członkiem CKW . Polscy Socjaliści utracili symbol pewnej przyciągającej członków ciągłości idei PPS. Na jej bazie powstała 
w kwietniu 1943 roku Robotnicza Partia Polskich Socjalistów RPPS odrzucająca współpracę z Polską Partią Robotniczą ( PPR ) jako tworu na usługach ZSRR ale równocześnie zakładająca porozumienie z ZSRR przy tworzeniu państwa polskiego. Później doszło w niej do kolejnych rozłamów a część jej działaczy
z Edwardem Osóbką – Morawskim wstąpiła do Krajowej Rady Narodowej
( KRN ). 

      Natomiast WRN będąca rzeczywistą  kontynuatorką  tradycji Polskiej Partii Socjalistycznej  działała w ramach Krajowej Reprezentacji Politycznej zamienionej w styczniu 1944 roku w Radę Jedności Narodowej (RJN ) obejmującej generalnie stronnictwa nie współpracujące z PPR i KRN a później PKWN . W maju 1944 roku WRN powróciła do nazwy PPS. W końcu listopada 1944 roku działacz PPS Tomasz Arciszewski , który zdołał się przedostać z kraju do Londynu został premierem rządu emigracyjnego. Ministrami w tym rządzie zostali działacze PPS Jan Kwapiński i Adam Pragier.

    Niektórzy działacze RPPS z Edwardem Osóbką – Morawskim , oraz Koła Zagranicznego PPS istniejącego wśród emigrantów w ZSRR ze Bolesławem Drobnerem i Stefanem Matuszewskim utworzyli Komitet organizacyjny , który zwołał w dniach 10 – 11 września 1944 roku do Lublina konferencję na której określili że będą zmierzać do odbudowy PPS. Konferencję określono jako XXV Kongres PPS. Na czele Tymczasowej Rady Naczelnej stanął Bolesław Drobner. Na tej bazie budowano PPS określaną jako „ odnowioną ”. Według wiarygodnych danych w końcu kwietnia 1945 roku na 124 tysięcy członków tej PPS tylko 17 % członków związanych było z przedwojenną PPS lub innymi organizacjami socjalistycznymi z okresu okupacji w tym niewielu z WRN. W dniu 11 listopada 1944 roku rozpoczęto wydawanie pisma „ Robotnik ” o tej samej winiecie co przez lata. Redaktorem został były współpracownik Mieczysława Niedziałkowskiego Jan Dąbrowski.  Pozostająca w konspiracji PPS ( WRN) stała na radykalnym stanowisku wobec tworzącej się nowej rzeczywistości politycznej. Zamierzali wykorzystać potencjał PPS (WRN ) do walki o rewindykację ziem wschodnich oraz o system demokratyczno -parlamentarny z mniejszą rolą komunistów. Z drugiej strony prorosyjskie i pro pepeerowskie kierownictwo odnowionej PPS z Osóbką  — Morawskim i Matuszewskim rewanżowało się podobną niechęcią , wobec PPS (WRN). Na próżno część działaczy
z Bolesławem Drobnerem i Adamem Kuryłowiczem apelowało
o większą samodzielność PPS i rzeczywiste partnerstwo a pomocnictwo wobec PPR.

      W dniu 15 marca 1945 roku odbyło się w Krakowie konspiracyjne spotkanie członków przedwojennej Rady Naczelnej PPS. W czasie posiedzenia uczestnicy Kazimierz Pużak , Zygmunt Zaremba, Józef Dzięgielewski ,Franciszek Białas , Antoni Zdanowski opowiedzieli się za bojkotem odnowionej PPS i szukania innych możliwości legalizacji partii. Skupienie wokół Zygmunta Żuławskiego ,- Dorota Kłuszyńska , Wincenty Markowski , Marian Nowicki , Antoni Szczerkowski byli zdania, że dalsze pozostawanie w konspiracji jest bezcelowe i opowiedzieli się za porozumieniem władzami odnowionej PPS i wstąpienie do jej szeregów. Liczyli, że swą obecnością zmienią jej pro peperowską politykę. Poza tym przez Polskę przesuwał się front. Obecność wojsk radzieckich i rozbudowa służby bezpieczeństwa czyniła dalsze pozostanie konspiracji wątpliwie możliwym. W dniu 27 marca 1945 roku Rosjanie aresztowali szesnastu polityków ugrupowań pro zachodnich w tym Kazimierza Pużaka. Otrzymali ono wyroki skazujące , niemniej Pużak w listopadzie 1945 powrócił do kraju. Rozmowy dotyczące wejścia działaczy PPS ( WRN ) w skład odnowionej PPS trwały.

 
           

PPS czytaj dalej

           
            Czytaj dalej      
                       
xxx
Socjalizm i inne Pasje - mapa witryny
Monitoring 

   Powrót do początku strony                                  Powrót do strony poprzedniej